BEGELEIDING

Sociaal-psychiatrische begeleiding

 

Deze begeleidingsvorm is een van de vele hulpvormen in de geestelijke gezondheidszorg. Begeleiding verschilt van behandeling en zorg op een aantal punten, zoals doelstelling en aanpak. Patiënten die begeleiding ontvangen zijn vaak mensen met ernstige en langdurige psychiatrische problematiek. Sociaal-psychiatrische begeleiding is vaak langdurig van aard, door de aard van de problematiek waarmee de patiënten kampen. Deze langdurigheid draagt het risico van vanzelfsprekendheid in zich, zeker als de begeleiding een duidelijk mandaat en doel mist. Niet-effectieve interacties tussen patiënt en professional zijn dan een risico, waardoor sociaal-psychiatrische begeleiding niet per definitie beter is dan niets doen. Het aangrijpingspunt van sociaal-psychiatrische begeleiding is niet de stoornis zelf maar het functioneren van de patiënt met de stoornis. De doelstelling ervan op het niveau van de patiënt is een effectievere omgang met beperkingen ten gevolge van psychiatrische problematiek en benutting van eigen mogelijkheden, resulterend in verbeterd interpersoonlijk en sociaal functioneren.

 

 

Behandeling, begeleiding en zorg: verschillen en

overeenkomsten

 

Ggz-professionals die sociaal-psychiatrische begeleiding bieden doen ‘iets’

tussen zorgen en behandelen (Van de Beek, 1991). Het omschrijven van begeleiding als ggz-hulpverleningsmethode is nauwelijks mogelijk zonder ook andere vormen van hulpverlening te beschouwen. De in de ggz bestaande scheiding tussen verschillende hulpvormen op basis van professionele achtergrond of opleiding is enigszins arbitrair. Wanneer we een indeling naar beroepsgroep volgen, zouden psychiaters en psychologen behandelen, verpleegkundigen zorgen en maatschappelijk werkenden begeleiden. De praktijk is echter anders: iedere discipline kent zowel behandelende, begeleidende als zorgende elementen. Er is in veel gevallen dan ook sprake van een glijdende schaal en niet van een strikt onderscheid. Echter, om de essentie van de verschillende hulpvormen te benoemen, is het toch instructief om de verschillen eerst duidelijk neer te zetten.

 

 

Sociaal-psychiatrische begeleiding: een plaatsbepaling

 

In de somatische gezondheidszorg is het onderscheid tussen zorg en

behandeling vaak, doch niet altijd, duidelijker dan in de geestelijke gezondheidszorg. Als voorbeeld nemen we een ideaaltypische situatie in de somatische gezondheidszorg, die van een jonge man met een meervoudig gebroken been. De behandeling bestaat uit het aanbrengen van gips of (eventueel) het chirurgisch herstellen van een complexe breuk. De zorg bestaat uit de overname van ADL-activiteiten, zolang de patiënt deze niet zelf kan uit- uitvoeren. De revalidatie ofwel de begeleiding naar functieherstel van het been bestaat uit fysiotherapie. Behandeling (door een arts), zorg (door een verpleegkundige) en revalidatie/begeleiding (door een fysiotherapeut) zijn zo keurig onderscheidbaar.

In de ggz lopen behandeling, zorg en begeleiding echter meer door elkaar; in de acute maar zeker in de langdurige zorg. Toch is er wel onderscheid te maken: waar behandeling of therapie zich richt op verandering en zorg op dat wat de cliënt niet meer kan, zit begeleiding er tussenin. Begeleiding houdt zich bezig met het leren omgaan met beperkingen en het gebruiken van mogelijkheden. In deze definitie is begeleiden dus ‘leren omgaan met’ of ‘leren benutten’, hetgeen impliceert dat begeleiding een leerproces is met een doel en een eindpunt. Immers, het gaat over leren en verondersteld wordt dat de cliënt op zeker moment geleerd heeft om te gaan met zijn beperkingen of, positiever geformuleerd, zijn mogelijkheden optimaal weet te benutten.

 

In principe vormt daarmee een groot deel van de mensen in langdurige

zorg de doelgroep voor begeleiding. Er zijn slechts weinig cliënten die echt

afhankelijk zijn van (klinische) zorg, terwijl juist velen langdurige begeleiding krijgen. Hoe lang deze begeleiding ook duurt, leren en werken naar een doel blijven de uitgangspunten. Bij langdurige zorg ontbreken deze meestal. Daarin staat het handicapmodel centraal: de cliënt kan bepaalde dingen niet en een ggz-professional vult deze aan. Deze zogenaamde leerbaarheid is tegelijk een uitnodiging in de richting van verandering: wie kan leren, kan veranderen. Dus misschien is ‘echte’ behandeling dan ook wel mogelijk. De combinatie van deze twee tegenstrijdige elementen (acceptatie en verandering), maakt begeleiding tot een meer ambivalente aangelegenheid dan zorg of behandeling. Er is altijd het risico dat in een begeleidingscontact de cliënt wordt overvraagd (en het op behandeling gaat lijken) of wordt ondervraagd (en het op zorg gaat lijken). Nogmaals, het beeld dat hier wordt geschetst van zorg (alleen maar ondersteunen) en therapie (alleen maar veranderen) behoeft nuancering: geen enkele hulpvorm is zo zwart-wit. Maar begeleiding kenmerkt zich sterker dan de twee andere vormen door veel grijstinten.

 

 

Postadres

 

 

Kantoor &

Bezoekadres:

 

Email:

 

KvK nr:

Jan Kneppelhoutdreef 2

5051 WS Goirle

 

Tilburgseweg 136

5051 AK Goirle

 

info@stichtingwomb.nl

 

56126360

Stichting WoMB volg ons